typy błędów
Opisując błędy, korzystaliśmy z poniższych publikacji:
A. Markowski, Kultura języka polskiego. Teoria. Zagadnienia leksykalne, Warszawa 2007,
Praktyczna stylistyka nie tylko dla polonistów, pod red. E. Bańkowskiej i A. Mikołajczuk, Warszawa 2003,
Polszczyzna na co dzień, pod red. M. Bańko, Warszawa 2010.
błędy zapisu - ortograficzne
- Używanie niewłaściwych liter i połączeń literowych w zapisie
*ogurek, *rzyczyć, *druch, *skoniczyć
poprawnie: ogórek, życzyć, druh, skończyć;
- Niewłaściwa pisownia łączna lub rozdzielna; także niewłaściwe użycie łącznika
*świeżomalowany, *codzień, *po środku, *jasno żółty, *lekarz-dentysta
poprawnie: świeżo malowany, co dzień, pośrodku, jasnożółty, lekarz dentysta;
- Niewłaściwe używanie wielkich i małych liter na początku wyrazów
*maria nowak, *w ostatnią Sobotę, *Sok z Czarnych Porzeczek
poprawnie: Maria Nowak, w ostatnią sobotę, sok z czarnych porzeczek;
błędy zapisu - interpunkcyjne
- Brak właściwego znaku interpunkcyjnego
*Powiesić nie można uwolnić.
poprawnie: Powiesić nie można, uwolnić.
- Zbędne użycie znaku interpunkcyjnego
*Zobaczył kolorowe, liście lecące z drzew.
poprawnie: Zobaczył kolorowe liście lecące z drzew.
- Użycie niewłaściwego znaku interpunkcyjnego
*Zapytał, ile to kosztuje?
poprawnie: Zapytał, ile to kosztuje.
błędy systemowe - gramatyczne
Błędy fleksyjne - polegają na:
- wyborze niewłaściwej postaci wyrazu
*widnokręg zam. widnokrąg,
*wziąść zam. wziąć;
- wyborze niewłaściwego wzorca odmiany
*tego zgorzela zam. tej zgorzeli,
*bardziej wysoki zam. wyższy;
- wyborze niewłaściwej postaci tematu fleksyjnego
*przyjacielom zam. przyjaciołom,
*kopła zam. kopnęła;
- wyborze niewłaściwej końcówki fleksyjnej
*diabłowi zam. diabłu,
*umią zam. umieją;
- nieodmienianiu wyrazu, który ma swój wzorzec deklinacyjny
*z Aleksandrem Fredro zam. z Aleksandrem Fredrą,
*Jadę do Manchester, zam. Jadę do Manchesteru;
- odmianie wyrazu, któremu nie można przypisać wzorca odmiany
*(wypić kubek) kakaa zam. (wypić kubek) kakao,
*dwa różne loga zam. dwa różne logo.
Błędy składniowe - polegają na niewłaściwym łączeniu form wyrazowych w jednostki tekstu. Mogą to być:
- błędy w zakresie związku zgody
*Do pokoju wszedł Adam i Grzegorz, zam. Do pokoju weszli Adam i Grzegorz, *Przyszło czterdzieści trzy osoby zam. Przyszły czterdzieści trzy osoby;
- błędy w zakresie związku rządu
*rozróżniać prawdę od fałszu, zam. rozróżniać prawdę i fałsz, *brać się za malowanie pokoju zam. brać się do malowania pokoju;
- błędy w używaniu przyimków
*przed i po obiedzie zam. przed obiadem i po obiedzie, *warunki dla rozwoju eksportu zam. warunki do rozwoju eksportu a. warunki rozwoju eksportu;
- błędy w zakresie używania wyrażeń przyimkowych
*brak postępu w temacie kopalń zam. brak postępu w sprawie kopalń, *pytania odnośnie reformy służby zdrowia zam. pytania dotyczące reformy służby zdrowia a. odnośnie do reformy służby zdrowia;
- niepoprawne skróty składniowe
*Organizuje i kieruje ruchem oporu na tych terenach zam. Organizuje ruch oporu na tych terenach i kieruje nim;
- niepoprawne konstrukcje z imiesłowowym równoważnikiem zdania
*Zdając egzamin, został przyjęty na studia zam. Zdawszy egzamin, został przyjęty na studia;
- konstrukcje niepoprawne pod względem szyku
*To w minionych latach nie zdarzało się zam. To w minionych latach się nie zdarzało;
- zbędne zapożyczenia składniowe
*Założenia te wydają się być sensowne zam. Założenia te wydają się sensowne; *Wydarzyło się to nie wczoraj, a przed tygodniem zam. Wydarzyło się to nie wczoraj, ale przed tygodniem.
błędy systemowe - leksykalne/h1>
Błędy słownikowe (wyrazowe):
- Używanie wyrazów w niewłaściwym znaczeniu
*wnioskować "zgłaszać wniosek" (właściwe znaczenie: "wysnuwać wniosek", "wyciągać wniosek");
- Mylenie znaczeń wyrazów podobnych brzmieniowo lub morfologicznie i ich niepoprawne wymienne używanie
formować i formułować,
efektowny i efektywny;
- Posługiwanie się pleonazmami
*okres czasu, *cofnąć się do tyłu;
- Naruszanie łączliwości wyrazu
* odnieść porażkę (poprawnie: ponieść porażkę),
*wyrządzać straty (poprawnie: powodować straty);
- Nadużywanie wyrazów modnych
asortyment, opcja, pakiet, kreować, posiadać, adekwatny, edycja.
Błędy frazeologiczne:
- Zmiana formy frazeologizmów wskutek wymiany, redukcji lub uzupełnienia składu związku
* ciężki orzech do zgryzienia (poprawnie: twardy orzech do zgryzienia),
*dolać oliwy (poprawnie: dolać oliwy do ognia);
- Zmiana formy frazeologizmu wskutek zmiany postaci gramatycznej jednego ze składników
*szukać przy świecy (poprawnie: szukać ze świecą),
*plują sobie w brody (poprawnie: plują sobie w brodę);
- Zmiana znaczenia frazeologizmu
łowić ryby w mętnej wodzie "tłumaczyć się niejasno, nieprzekonująco" (poprawnie: czerpać zyski z nieuczciwych, podejrzanych interesów);
- Użycie frazeologizmu w niewłaściwym kontekście, powodującym odżycie znaczenia dosłownego
Miałem dziś twardy orzech do zgryzienia, musiałem użyć dziadka do orzechów.
Błędy słowotwórcze:
- Budowanie formacji niezgodnie z polskimi modelami słowotwórczymi
*specgrupa (poprawnie: grupa specjalna),
*biznes plan (poprawnie: biznesplan);
- Zastosowanie niewłaściwego formantu
*głupość (poprawnie: głupota),
*babciowy (poprawnie: babciny);
- Wybór niewłaściwej podstawy słowotwórczej
*eurosejm (poprawnie: europarlament; sejm jest nazwą w zasadzie tylko parlamentu polskiego).
błędy stylistyczne
Niewłaściwy dobór środków językowych w określonej wypowiedzi, niedostosowanie ich do charakteru i funkcji tej wypowiedzi.
- Używanie elementów oficjalnych w wypowiedziach potocznych
Dokonałem zakupu maszynki do golenia; Skonsumowałeś na obiad całą kartoflankę.
- Używanie elementów potocznych w wypowiedzi o charakterze publicznym
Następnie zaobserwowałem, że człowiek ten wykopyrtnął się po wzięciu zakrętu; W wyniku obserwacji ustalono, że facet przemieszkiwał w wymienionym obiekcie.
- Mieszanie elementów z kilku różnych stylów w jednej wypowiedzi
Maszyna jechała zygzakiem, co wzbudziło poważne podejrzenia. Domniewywano, że albo ma uszkodzone zawieszenie, albo woźnica jest nawalony. Był. Dał w rurę i próbował uciekać, przy okazji najeżdżając na funkcjonariuszy. Zdołali uskoczyć. Tak się wkurzyli, że ruszyli do pościgu, wydobywając pistolety.
- Stylizacja językowa niemająca uzasadnienia w treści i charakterze stylowym wypowiedzi
Onegdaj nasi zawodnicy odbyli tylko jeden trening.
- Naruszanie zasad jasności, prostoty i zwięzłości stylu.
błędy kompozycji
- Brak struktury kompozycyjnej odpowiedniej do danego typu tekstu (praca naukowa, artykuły, magazyny, biuletyny itp.).
- Brak logicznej spójności treści
- strukturalnej (dotyczy warstwy gramatycznej i leksykalnej)
- semantycznej (dotyczy jedności tematycznej wypowiedzi)
- pragmatycznej (dotyczy jedności sytuacji komunikacyjnej).
- Błędy logiczne: odwrócenie hierarchii ważności, partykuła o sprzecznych znaczeniach (zdaje sie, że na pewno).
- Brak podziału logicznego kompozycji na jednostki treściowo-formalne (tomy, części, rozdziały, tytuły, śródtytuły, akapity itp.).
- Brak zróżnicowania hierarchicznego oznaczanego numerami i tytułami.
błędy edytorskie
i typograficzne
- Błędny zapis parametrów pisma i tekstu
- użycie niewłaściwego i niespójnego kroju (rodzaje czcionek), rodzaju (pismo tekstowe, wersaliki, kapitaliki,) i stopnia pisma (wielkość czcionki)
- niewłaściwy układ typograficzny akapitu (niewłaściwe lub niespójne wcięcia akapitowe, niespójne wyrównanie do lewego lub prawego boku, wyśrodkowany lub wyjustowany obustronnie, niewłaściwe odstępy między literami, wyrazami, wierszami)
- błędne dzielenie i przenoszenie wyrazów lub pozostawianie wyrazów na końcu wiersza
- niewłaściwy i niespójny sposób stosowania wyróżnień w tekście - ze względu na grubość (pismo półgrube - pismo cienkie), szerokość (pismo rozstrzelone - pismo zagęszczone), pochylenie (pismo pochyłe - pismo proste) i wielkość (pismo mniejsze)
- błędne zastosowanie lub brak frakcji dolnych/górnych
- błędne zastosowanie lub brak znaków specjalnych (myślnika, łącznika, apostrofu, ukośnika, spacji, astreysku, tyldy, wypunktowań), ideogramów (paragrafu, procentu, promila, stopnia), innych znaków stosowanych w tekstach specjalistycznych (matematyce, fizyce, chemii, ekonomii, finansach, genealogii)
- Błędny sposób zapisu elementów tekstu
- imion i nazwisk, skrótów
- dialogu, cytatów, wyliczeń
- niewłaściwe konwencje zapisu liczb, wyrażeń liczbowych, wzorów matematycznych, chemicznych, dat, czasu dnia, jednostek miar i skal
- Niewłaściwe opracowanie części składowych publikacji
- błędna kompozycja części składowych i podziału tekstu publikacji: tytulatura, spis treści, przedmowa, wykaz skrótów, tytuły partii tekstu, paginy, numeracja ilustracji i podpisy, streszczenia, tabele, wykresy i schematy, przypisy, bibliografia, indeksy